Karmy nerkowe a BARF przy przewlekłej chorobie nerek u kota — co mówią badania

Karmy weterynaryjne przeznaczone dla kotów z chorobą nerek są jednym z najlepiej udokumentowanych elementów leczenia tej choroby. Ten artykuł nie namawia do rezygnacji z diety zaleconej przez lekarza weterynarii — pokazuje, co dokładnie wykazały badania, dlaczego kontrola fosforu jest w tej chorobie kluczowa i jak wygląda sytuacja, gdy kot odmawia jedzenia karmy leczniczej.

Na wstępie uwaga terminologiczna: dziś mówi się o przewlekłej chorobie nerek (PChN), a nie o „niewydolności”. Choroba jest stopniowana według skali IRIS, od stadium 1 do 4, a zalecenia żywieniowe zależą właśnie od stadium.

Jak mocne są dowody dla diet nerkowych

Mocniejsze niż dla większości interwencji dietetycznych w medycynie kotów. Warto znać konkretne liczby, bo to one wyznaczają punkt odniesienia dla każdej alternatywy.

Elliott i wsp. (2000). Koty z PChN karmione dietą nerkową żyły istotnie dłużej niż koty na diecie bytowej — mediana przeżycia wyniosła 633 dni wobec 264 dni.

Ross i wsp. (2006). Badanie z randomizacją i podwójnie ślepą próbą, 45 kotów w stadium 2 i 3 według IRIS, obserwacja do 24 miesięcy. Wyniki: epizody mocznicowe wystąpiły u 26% kotów na diecie bytowej i u żadnego kota na diecie nerkowej. W grupie kontrolnej odnotowano także istotnie więcej zgonów z przyczyn nerkowych. Autorzy wnioskują, że dieta nerkowa była lepsza od bytowej w ograniczaniu epizodów mocznicowych i zgonów związanych z chorobą nerek.

To są dane, których nie da się zignorować przy planowaniu żywienia kota z rozpoznaną PChN. Dieta lecznicza nie jest w tej chorobie „opcją do rozważenia” — jest elementem leczenia o udokumentowanej skuteczności.

Które składniki diety naprawdę mają znaczenie

Fosfor — element najważniejszy

Ograniczenie fosforu należy do najlepiej udokumentowanych elementów postępowania przy PChN. Zalecana zawartość fosforu w diecie dla kota z tą chorobą wynosi zwykle 0,3–0,6% w suchej masie.

I tu dochodzimy do sedna problemu, o którym trzeba powiedzieć wprost, bo jest to najważniejsza informacja w całym tym artykule:

Klasyczna dieta surowa jest dietą wysokofosforową. Mięso zawiera dużo fosforu, a kości — z których w BARF pochodzi wapń — są jego najbogatszym źródłem. Standardowa receptura z udziałem kości daje wartości wielokrotnie wyższe od zalecanych przy PChN. Oznacza to, że dieta surowa dla kota z chorobą nerek nie jest zwykłym BARF-em z drobną korektą. Wymaga całkowitego usunięcia kości, zastąpienia wapnia innym źródłem, doboru surowców o niższej zawartości fosforu i najczęściej podawania preparatów wiążących fosforany.

Warto też wiedzieć, że preparaty wiążące fosforany działają skutecznie dopiero przy równoczesnym ograniczeniu fosforu w diecie. Same z siebie nie naprawią diety wysokofosforowej.

Białko — sprawa bardziej złożona, niż się przedstawia

Tu obiegowe przekonanie o „diecie niskobiałkowej” wymaga korekty w obie strony. Celem nie jest maksymalne obniżenie białka, tylko uniknięcie zarówno jego nadmiaru, jak i niedoboru — ten drugi prowadzi do utraty masy mięśniowej, która u kota z PChN jest realnym problemem rokowniczym.

Badanie opublikowane w Toxins (2022) pokazało, że dieta o obniżonej zawartości fosforu z utrzymanym poziomem białka pozwalała zachować masę ciała u kotów we wczesnym stadium choroby, natomiast w stadium bardziej zaawansowanym efekt był słabszy.

Kwasy omega-3

Długołańcuchowe kwasy omega-3 z olejów rybich są przy PChN powszechnie zalecane ze względu na działanie przeciwzapalne.

Betaina i prebiotyki

W badaniu opublikowanym w PLOS ONE (2022) dodatek betainy i prebiotyków do diety zwiększył masę ciała i obniżył stężenie toksyn mocznicowych u kotów z PChN. To kierunek wsparcia niezależny od tego, czy bazą jest karma, czy dieta domowa.

Gdy kot nie chce jeść karmy weterynaryjnej

To realny problem kliniczny, a nie wymówka. Diety nerkowe bywają dla kotów mało atrakcyjne właśnie z powodu ograniczeń składu, a kot, który przestaje jeść, znajduje się w gorszej sytuacji niż kot jedzący dietę nieidealną. Głodówka u kota niesie własne, poważne ryzyko, z lipidozą wątroby włącznie.

Zanim jednak padnie decyzja o zmianie diety, warto przejść przez rzeczy, które lekarze próbują w pierwszej kolejności: podgrzanie lub schłodzenie karmy, zmianę konsystencji, inną markę diety nerkowej, stopniowe mieszanie z dotychczasowym pokarmem przez kilka tygodni, leczenie nudności i podwyższonej kwasoty żołądka, które przy mocznicy same odbierają apetyt. Bardzo często problemem nie jest smak karmy, tylko to, że kotu jest po prostu niedobrze.

Dopiero gdy to zawiedzie, w porozumieniu z lekarzem rozważa się inne rozwiązania — w tym dietę domową. Musi ona jednak spełniać te same parametry co dieta lecznicza, przede wszystkim w zakresie fosforu, i wymaga kontroli badań krwi. Uczciwie trzeba dodać, że analizy przepisów na domowe diety dla zwierząt z chorobami nerek regularnie wykazują, iż większość z nich nie spełnia zakładanych norm — dlatego receptura powinna powstać przy udziale lekarza lub specjalisty żywienia zwierząt, a nie na podstawie tekstu w internecie, łącznie z tym.

Przypadek z praktyki — i co z niego wynika

Znamy przypadek dorosłego Maine Coona, u którego badania krwi wykazały wyraźnie podwyższone parametry nerkowe i cechy odwodnienia, w okresie związanym ze stresem po zmianie otoczenia. Lekarz zalecił intensywną płynoterapię, leczenie wspomagające i odpowiednią dietę. Kot nie chciał jeść karmy nerkowej, więc — w porozumieniu z lekarzem — nie przerwano dotychczasowej diety, tylko ją zmodyfikowano: podawano ją chłodniejszą i bardziej wilgotną, a zmiany rozłożono w czasie.

W kolejnych badaniach parametry nerkowe wróciły do normy, badanie moczu nie wykazało białkomoczu, a USG jamy brzusznej nie wykazało nieprawidłowości.

I właśnie ten wynik jest tu najważniejszy — ale nie z powodu, który nasuwa się pierwszy. Przewlekła choroba nerek jest z definicji nieodwracalna: uszkodzone nefrony nie regenerują się, a parametry nie wracają do normy. Skoro u tego kota wróciły, to znaczy, że najprawdopodobniej nie było to PChN, tylko azotemia przednerkowa — podwyższenie parametrów wynikające z odwodnienia i zmniejszonego przepływu krwi przez nerki, które ustępuje po nawodnieniu.

Ten przypadek nie mówi więc nic o diecie przy przewlekłej chorobie nerek. Mówi natomiast coś innego i bardzo praktycznego: podwyższone parametry nerkowe w pojedynczym badaniu nie są jeszcze rozpoznaniem PChN. Rozpoznanie stawia się na podstawie powtórzonych badań krwi i moczu u kota prawidłowo nawodnionego, z oceną ciężaru właściwego moczu i białkomoczu. To rozróżnienie ma ogromne znaczenie dla rokowania i dla decyzji o diecie — i może je zrobić wyłącznie lekarz.

Podsumowanie

• Dieta lecznicza przy PChN ma za sobą badanie z randomizacją i podwójnie ślepą próbą oraz dane o wydłużeniu przeżycia. To najmocniejsze dowody, jakie mamy w żywieniu kotów chorych.

• Kluczowym elementem jest kontrola fosforu, w granicach 0,3–0,6% w suchej masie.

• Klasyczna dieta surowa jest wysokofosforowa i w tej postaci nie nadaje się dla kota z PChN. Wersja dla takiego pacjenta wymaga przeliczenia od podstaw.

• Białka nie obniża się bez potrzeby — utrata masy mięśniowej pogarsza rokowanie.

• Kot, który nie je, jest w gorszej sytuacji niż kot na diecie nieidealnej. Ale zanim zmieni się dietę, warto sprawdzić, czy problemem nie są nudności.

• Podwyższone parametry nerkowe w jednym badaniu to nie to samo co rozpoznanie przewlekłej choroby nerek.

Jeśli Twój kot ma rozpoznaną PChN i nie chce jeść zaleconej karmy, porozmawiaj o tym z lekarzem prowadzącym. Nie zmieniaj diety ani nie odstawiaj leczenia na własną rękę — w tej chorobie dieta jest częścią terapii, a nie dodatkiem do niej.

Czytaj też: Karmy w UE – co naprawdę wolno wrzucić do miski · BARF dla kota – zdrowa dieta

Źródła

1. Elliott J., Rawlings J.M., Markwell P.J., Barber P.J. Survival of cats with naturally occurring chronic renal failure: effect of dietary management. Journal of Small Animal Practice, 2000; 41(6):235–242.

2. Ross S.J., Osborne C.A., Kirk C.A., Lowry S.R., Koehler L.A., Polzin D.J. Clinical evaluation of dietary modification for treatment of spontaneous chronic kidney disease in cats. Journal of the American Veterinary Medical Association, 2006; 229(6):949–957. PubMed

3. International Renal Interest Society (IRIS), Diets for Cats with Chronic Kidney Disease. iris-kidney.com

4. Machado D.P. i wsp. Body Composition of Healthy Cats and Cats with Chronic Kidney Disease Fed on a Dry Diet Low in Phosphorus with Maintenance Protein. Toxins, 2022; 14(12):865. MDPI

5. Hall J.A., Jewell D.E., Ephraim E. Feeding cats with chronic kidney disease food supplemented with betaine and prebiotics increases total body mass and reduces uremic toxins. PLOS ONE, 2022. PLOS ONE

Opracowanie ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania weterynaryjnego. Rozpoznanie przewlekłej choroby nerek, jej stopniowanie oraz dobór diety należą do lekarza weterynarii prowadzącego konkretnego pacjenta.